Formannafundur norrænu félaganna 2010

STRAUMAR OG STEFNUR Á AKRI FJÖLSKYLDUMEÐFERÐAR Í DAG

Hugmyndir frá fundi formanna norrænna félaga í fjölskyldumeðferð í maí 2010:

Skakkaföll í faginu

Fjölskyldu meðferðar fagið hefur orðið fyrir skakkaföllum við það að missa á skömmum tíma áhrifaríka og mikla þerapista og hugmyndafræðinga. Kim Imso Berg, Tom Anderson og Michael White hafa fallið frá og skilið eftir sig stór skörð. Sem viðbrögð við þessu hafa sumir haldið því fram að nú sé komið að lokum þess tíma þar sem við byggjum upp kenningar í kring um einstaklinga. Við þurfum að snúa okkur að grasrótinni. Vinna með samverkamönnum okkar að þróuninni og rannsaka með þeim sem við vinnum með.

Norðmenn vinna nú í þessum anda og eru að koma sér upp rannsóknar neti. Á vegum stjórnvalda hefur verið þýtt og gefið út greiningartæki sem felur það í sér að þeir sem fá meðferð meta viðtölin og hversu vel þau hafi nýst sér. Allir sem þess óska geta fengið þetta tæki í hendur og nýtt í sinni vinnu. Þetta er einnig hugsað sem hjálpartæki þerapistans til þess að sjá hvort meðferðin er á réttri leið. Þá er hugmyndin sú að upp safnist gagnabanki sem hægt sé að nýta til rannsókna á fjölskyldumeðferð.

Þá eru aðrar raddir sem segja að við þurfum að umgangast sálfræðileg próf og matslista sem eina af þeim röddum sem fram koma í meðferð. En sú rödd hefur verið hin ríkjandi í samfélaginu. Við megum ekki trúa hinni ríkjandi sögu um að matslistarnir segi okkur sannleikann vegna þess að „þeir byggi á rannsóknum“.

Meðferð og stjórnmál tengjast. Hver er það sem getur ákveðið hvað er sönnun fyrir árangri meðferðar, hver er það sem skilgreinir hvað meðferð er?

Einnig eru raddir sem segja að fjölskyldumeðferð sé í sjálfu sér rannsókn. Jafnframt að árangurstenging sem byggir á rannsókn sé andstæð sköpun. En hugmyndin um sköpun er stór hluti af fjölskyldumeðferð.

Samfélagslegir straumar

Talað var um að skrifræði átjándu aldar hafi fengið byr undir báða vængi. Sterkari straumar einræðis og fasisma hafa verið ríkjandi undanfarið.

Einstaklingshyggjan hefur tröllriðið samfélaginu, allt hefur átt að skila hagnaði fyrir einstaklinginn. Við höfum lifað í upplifunar samfélagi og fólk leitað eftir því sem það heldur að henti sér best sem einstaklingi en ekki því sem hentar heildinni. Rof hefur orðið milli hagsmuna einstaklinga og hagsmuna heildarinnar.

Litið er á hamingjuna sem sjálfsagða. Fólk lítur svo á að það hafi rétt til þess að vera hamingjusamt og jafnvel að finni það ekki hamingju sé það misheppnað. Fólk leitar sem aldrei fyrr eftir því að finna sitt sanna sjálf og lifa samkvæmt því. Það sér sig afskorið frá heildinni. Ekki hefur verið áhersla á tengsl og að við þurfum að hugsa um hvort annað og hjálpa hvert öðru. Ekki hefur verið áhersla á það að við berum öll ábyrgð gagnvart því samfélagi sem við lifum í og þurfum öll að vinna saman.

Lyf eru mikið notuð til þess að takast á við þjáningu lífsins. Við lyfjagjöf er lögð áhersla á það hvernig lyfin virka, að finna hið rétt lyf. Ekki á að skilja. Ekki er skilningur á því að það séu margar raddir sem tengjast hverju máli.

Geta aðferðir fjölskyldumeðferðar hjálpað?

Fjölskyldumeðferð gefur mest rými af þekktum meðferðar formum til þess að fjalla um hinar heimspekilegu víddir lífsins. Við erum stödd í tilvistarkreppu. Fólk hefur þörf fyrir að vita „hver er tilgangur lífsins?“. Fólk verður fyrir mismunandi áföllum í lífinu. Við lifum við þá blekkingu að allt geti verið öruggt. Við lifum líka við þá blekkingu að við getum haft stjórn á hlutunum. Þó er traustið það mikilvægasta. Hvernig getum við byggt upp traust? Ein leið er sú að þora í meira mæli að gefa innsýn í það líf sem við lifum. Við reynum að vera eins lík og við getum, vel heppnuð, flott, árangursrík. Lítið svigrúm er gefið til þess að vera ólík. Fólk þarf að fá að vera öðruvísi og leyfa sögum sínum að koma fram í dagsljósið. Þannig getum við opnað lífið, náð nánari tengslum við aðra, byggt upp traust og öðlast meira jafnrétti. Aðferðir fjölskyldumeðferðar gefa rými til þess að margar raddir og margar sögur geti komið fram.

Við þurfum að viðurkenna þjáninguna sem sterkan þráð í lífinu. Líf án skugga er eins og máltið án krydds. Sekt er krydd lífsins, skömm er pipar þess. Þjáningin er sterkasti þráðurinn í meðferð.

Fjölskyldumeðferð byggir á samtalinu þar sem margar raddir fá að heyrast og ólíkum nálgunum er beitt. Hún byggir á mannúð og miskunn. Allir eiga rétt á virðingu og að þeim sé sýnd náð og miskunn. Við höfum öll þörf fyrir náð og miskunn.

Til þess að öðlast nýja þekkingu þurfum við að tala saman og þora að fara út fyrir mörkin, út fyrir hið þekkta. Þurfum að þora að tala um eitthvað nýtt.

Aðferðir fjölskyldu meðferðar geta hjálpað í heiminum í dag vegna þess að þar er gefið svigrúm fyrir opnara lífi sem stuðlar að auknu traust, saga einstaklinga er virt og þeir geta sagt hana í andrúmslofti náðar. Fjölskyldumeðferð á sér stað í þeim anda að saga allra er jafnrétthá sem stuðlar að því trausti sem er undirstaða þess að við getum talað saman og þorum að tala saman um eitthvað sem er nýtt eða öðruvísi.

Spurningin er hvar var eru við stödd hugmyndafræðilega á Íslandi í dag og á hvern hátt getur fjölskyldu meðferð hjálpað?